USKRŠNJA TURA PO SRBIJI, 2008

Po našem izboru, obišli smo i zabeležili interesantna i lepa mesta po istočnoj Srbiji:

manastir Manasiju,
Resavsku Pećinu,
izvor reke Resave i vodopad Veliki Buk,
manastir Ravanicu,
hotel LUX Salaš,
Rajačke pimnice,
Rogljevačke pimnice,
jezero Sovinac,
manastir Bukovo i
kanjon reke Vratne.

Manastir Manasija

Manasija (Resava) je jedan od najznačajnijih spomenika srpske srednjovekovne kulture i pripada takozvanoj "Moravskoj školi". Podigao je despot Stefan Lazarević - Visoki između 1407. i 1418. godine. Odmah posle osnivanja, Manasija je postala kulturni centar despotovine. Njena "Resavska škola" bila je po svojim prevodima i prepisima čuvena - i posle pada despotovine - kroz ceo XV i XVI vek.
Manastirski kompleks sastoji se iz:
- velike trpezarije ili takozvane "škole" (koja se, teško ostećena, nalazi južno od crkve
- tvrđave sa 11 kula od kojih je najveća "Despotova kula" (severno od crkve).
U toku pedstogodišnje turske okupacije, manastir je više puta pustošen i razaran. Sa crkve je bio skinut olovni krov, pa je više od jednog veka crkvena građevina prokišnjavala i 2/3 fresaka je nepovratno propalo.
Zapadni deo crkve, takozvana "priprata" prilikom jedne eksplozije u XVIII veku teško e ostećena, pa je današnja priprata većim delom naknadno dozidana. Srećom, u tom delu crkve očuvan je pod u mozaiku, koji je rađen od krupnog raznobojnog kamena.
Iako teško ostećen, životopis Manasije spada u red najvećih dometa srednjovekovnog slikarstva. Od očuvanih fresaka prvo zaslužuje pažnju ktitorska kompozicija na zapadnom zidu glavnog dela crkve, na kojoj je sačuvan portret despota Stefana. Na južnom i severnom zidu - u pevnicama - očuvani su veličanstveni likovi svetih ratnika. U gornjim zonama pevnica naslikane su scene iz života Gospoda Hrista i ilustrovane Njegove priče iz Jevanđelja. U glavnom kubetu su predstavljeni starozavetni proroci. U oltaru je naslikano Pričešće apostola i Povorka svetih otaca, među kojima je (poslednji u redu prema severu) prvi srpski arhiepiskop - Sveti Sava. Na stubovima su dobro očuvani medaljoni sa poprsjima svetitelja, kao lik svetog arhanđela Mihaila ( na južnom) i svetog Petra Aleksandrijskog (na severnom stubu).

Manasija je pustošena i razarana 1439.,1456., 1476., i 1734., a obnavljana 1735., 1806., 1810., i 1845. Zavod za zaštitu spomenika kulture (tada) SR Srbije odpočeo je 1956. godine obimne konzervatorsko-restauratorske radove. Čišćenja i konzervacija fresaka izvršeni su 1959. - 1962. godine.

Manastirski kompleks sastoji se od crkve unutar tvrđave nepravilne osnove.Sa masivnih zidova tvrđave diže se 11 kula među kojima se visinom ističe Despotova kula sa severne strane.Crkva ima osnovu pravougaonika sa upisanim krstom u kombinaciji sa trikonhosom.U naosu četiri slobodna stuba nose glavnu dvanaestostranu kupolu,a još četiri manje osmougaone kupole su na uglovima crkve.

Manasija pripada arhitekturi moravske škole;kao građevina sa pet kupola najsličnija je manastiru Ravanica.Manasija je zidana naizmenčnim ređanjem kamenih tesanika vezanih debelnim spojnicama maltera bez opeke,sa arkadnim ukrasima.Po tome manasija podseća na spomenike raške škole,jer su u podizanju hrama učestvovali majstori iz primorja.
Priprata na zadnjoj strani naknadno je dozidana(na ktitorskoj kompoziciji despot Stefana drži manasijsku crkvu bez priprate.Gornji deo priprate je dosta stradao za razliku od kamenog poda urađenog od mermernih pločica složene u mozaik rozete sa krstastom osnovom.Posebnu vrednost Manasije čini njen živopis,koji po lepoti spada među najznačajnija ostvarenja u starom srpskom slikarstvu.To je poslednji spomenik moravskog stila.Freske,ostarele i ostećene i danas uzbuduju raskošnom lepotom."Iz plavetnila pozadine izranjaju likovi svetitelja u raznobojnim odeždama sa puno ukrasa.Sve je to vrlo svečano i naglaseno plemenito i u odelu i u oružju ,u stavu i u pokretu,u oplemenjinim likovima i umnim pogledima.Nigde u starom srpskom slikarstvu onovremeni život nije toliko ušao u religijsku sliku."Sa freskama poznati pod nazivom"Sveti Ratnici",rađene u strogom vizantijskom stilu dodat je viteški stav tako da predstavljaju uspešnu kombinaciju zapadnjog renesansnog stila i vizantijske tradicije.
U toku vekova živopis u priprati je potpuno uništen ,a u naosu u velikoj meri."Od prvobitnih 2000 metara kvdratnih fresaka,danas ima svega oko 500metra kvadratnih.Ali i tako preostale freske svedoče o prvobitnoj lepoti i raskoši fresaka Manasije."
Po sličnosti sa freskama u crkvama u Solunu i Svetoj Gori ,smatra se da su glavni majstori došli iz Soluna, centra srednjovekovnog slikarstva na Balkanu.
Od brojnih fresaka se ističu monumentalna ktitorska kompozicija (na zapadnom zidu, levo od ulaza)na kojoj je prikazan despot Stefan Lazarevic,Uspenje Presvete Bogorodice(visoko na zaopadnom zidu),već spomenuti Sveti ratnici u obe pevničke apside,Parabola o zabludelom sinu(u južnoj pevnici),priča o carskoj svadbi i priča o bogatašu i ubogom Lazaru(u severnoj pevnici),pričešće apostola na oltaru,poprsje svetitelja u centralnom kubetu itd.
U manastirskoj porti ima ostataka dve stare građevine iz prvobitnog manastirskog kompleksa.Južno od crkve nalaze se zidovi velike trpezarije ,koja je imala i spratni deo koji je verovatno služio kao konjušnica i prepisivačnica knjiga.
Desno od glavnog ulaza postoji Mali konak,rekonstruisan 1958.god.Sa istočne i severne strane su novi konaci.

Manasija je građena sa namerom ktitora da predstavlja reprezentativni objekat.Moćne zidine sa 11 kula, manastirska zdanja i arhitektura crkve sa naglašenom vertikalom koja daje crkvi posebnu eleganciju,manastirom Manasija sa manastirom Visoki Dečani daje epitet najvećih gradova srednjovekovne Srbije."Kao spomenik kulture od izuzetnog značaja ,Manasija je i potencijalni kandidat Srbije za listu svetske kulturne i prirodne baštine.
Manasija je značajan i kao veliki duhovni i kulturni centar srednjovekovne Srbije.Tek izgrađeni manastiri Resave su prihvatili grupu monaha sa juga.Osim Manasije u Donjoj Resavi postojala je grupa manjih manastira,po igumanu Filaretu sedam,koji su imali sličnu prepisivačku delatnost kao najveći među manastirima Resave-Manasija.Za većinu malih manastira u Donjoj Resavi smatra se da je ktitor baš despot Stefan Lazarević.I u ovim manastirima su ,po letopisu Miljkovog manastira "u tišini radili književnici resavski."Od te monaške oaze u Donjoj Resavi danas postoje tri manastira:Tomic,Zlatenac i Miljkov manastir.

Resavska škola obuhvatala je prepisivačko-prevodilačku delatnost kojim je rukovodio Konstantin Filozof.Za knjige iz Resave se govorilo da su dobre,pouzdane,dobro izvedene,da nema grešaka u rečima,slogu i akcentu,te da resavski prepisi uživaju veliki ugled.Čitav niz zapisa pominje despota Stefana po čijoj želji su knjige prevođene i prepisivane.Sam despot je napisao nekoliko dela od kojih je najpoznatije "Slovo Ljubve".
"Za vreme 38 godina vladavine doživeo je i video dosta promena.Posle tužnih i mutnih dana u mladosti,kada je morao kosovskom pobedniku da služi kao vazal,pošlo mu je za rukom da se ,posle pojave svetskog osvajača Tamerlana,oslobodi od osmanske vrhovne vlasti i da pristane uz Segismunda Luksemburškog,tada jednog od prvih među hrišćansim vladarima.Stefanu je poslo za rukom da pridobije i ukloni takmace među svojim saradnicima te da prikupi u svoje ruke oblasti Lazarevića,Brankovića i Balšića.Na taj način raširila se Srbija ponovo od Dunava do Bara".

O smrti despota Stefana postoji više beležaka.Jedna kaže da "loveći na konju sa sokolom na ruci, pogodi ga srčana kap u selu Glavici,u okolini današnjeg Kragujevca,de idući dan umre pod šatorom."Svečano je sahranjen u već odavno pripremljenoj grobnici u svojoj zadužbini ,manastiru Resavi.Na onom mestu gde je preminuo postavljen beše kamen od studeničkog mramora sa starosrpskim natpisom.Taj se spomenik još i do danas dobro očuvao u crkvi sela Stojnika.

Za vreme turske vladavine kult despota Stefana se osnažio jer je ličnost despota Stefana vrlo rado dobila mitsksi karakter.Tome je doprinelo narocito isčeznuće njegovih posmrtnih ostataka,tako da se ni danas nezna tačno gde su despotovi ostaci.
Na kulturnu misiju manastira Manasije danas podseća manifestacija "Dani srpskog preobrazenja",koja se održava sredinom avgusta u Manasiji i Despotovcu.Najpoznatiji umetnici iz domena muzike ,književnosti,pozorišta i slikarstva prestavljaju posetiocima svoja ostvarenja.Tih dana u manastirskoj crkvi se odvija i venčanje parova uz prisustvo velikog broja gostiju.

Manastir Manasija - galerija slika

Resavska pećina

Resavska pećina se nalazi na 20 km od Despotovca, u krečnjačkom brdu zvanom Babina glava na obali kraškog polja Divljakovac. Spada u najlepše pećine u našoj zemlji.

Ranije za pećinu su znali samo čobani koji su se sklanjali od nevremena sa stadima ovaca. Jedan od čobana je otkriva 1962. godine svilajnačkim planinarima, da bi već iste godine ona bila detaljno ispitana od strane novosadskih speleologa na čelu sa dr. Jovanom Petrovićem. Radovi na uređenju pećine trajali su 10. godina, što znači da je pećina zvanično otvorena za posetioce 1972. godine, tačnije 22. aprila.

Duga je 4,5 km. Detaljno je istraženo 2830m., a za posetioce je uređeno oko 800 m. Jedna je od najstarijih ispitanih pečina u našoj zemlji, stara je oko 80 miliona godina dok se stariji nakit u pečini procenjuje na oko 45 miliona godina. Temperatura je konstantna i iznosi 7 c, dok vlažnost vazduha varira od 80-100 %. Unutrašnjost pećine obiluje brojnim i raznovrsnim dvoranama, kanalima, galerijama, stubovima, stalaktitima, stalagmitima, draperijama i okamenjenim vodopadima. Po bogatstvu i raznobojnosti nakita Resavska pećina opravdano nosi epitet Resavske lepotice.

Nakit pećine počinje od samog ulaza koji se nalazi na 485.m. nadmorske visine. Nakit nastaje rastvaranjem kalcijum karbonata a boja zavisi od minerala kroz koji prođe voda. Nakit se pojavljuje u tri boje, a to je crvena, žuta i bela. Najdominantnija je crvena boja koja potiče od oksida gvožđa, bela potiče od kristalnog kalcijuma a žuta od primesa gline.

Za organizovane posete uređene su gornja i donja galerija. U gornjoj galeriji obilaze se četiri dvorane, prva je dvorana sraslih stubova ili kolonada. Ime je dobila po stubovima koji su srasli od poda do tavanice a sastoje se od kalcita i žućkaste su boje.

Druga dvorana je dvorana košnica, gde se sa leve strane nalaze tri stalagmita nalik na staru košnicu pletaru koje su pravljene od pruća i blata. Tavanica je pokrivena stalaktitima koji se još uvek formiraju, što je dokaz da pećina i dalje radi i da se nakit stvara.

Drugu i treču dvoranu spaja kanal crvenih breša. U Jugoslaviji crvenog breša ima samo u ovoj pećini. Kanjonski kanal je najsuvlji deo u pećini gde nije ni moglo doći do formiranja pećinskog nakita. Krečnjačka podloga od stena nije porozna, ne propušta vodu iz viših slojeva pa nakita ima veoma malo. Po sredini kanala sa desne strane nalazi se ponor, slepi tunel, dug oko 25 metara ispitan, ali nije uređen za razgledanje.

Kanjonskim kanalom stiže se do treće dvorane višeg nivoa pećine predvorje istorije . Ime je dobilo po tome što je u njoj nađen alat i ognjište pračoveka ( kamena sekira, vrhovi koplja i lobanja polarne lisice). Kraćim tunelima naknadno probijenim se dolazi do staze okamenjenih vodopada, tu srećemo orgulje, a dvorana je akustična. Mogu se videti i dva kristalno bela kipa koji se zovu baba i deda. Dužim veštačkim tunelom dolazimo do četvrte kristalne dvorane, u kojoj se nalazi nakit obešena ovca i stopalo slona kao i udubljenje u zidu pećine nastalo spajanjem stalaktita i stalgmita, zvano zatvor ili kavez.

Ćetvrtu i petu dvoranu spaja hodnik u kome se sreće pećinska garsonjera udubljena i pregrađena stubovima.

Iz kristalne dvorane, poslednje u ovom nivou spiralnim stepeništem dolazi se do pete dvorane, koja se nalazi na 405. m. nadmorske visine. To je najniža tačka, računajući od ulazne kapije, koja se nalazi na 485.m. nadmorske visine. Ova dvorana se zove koncertna ili dvorana kipova, veoma je prostrana i akustična. U srednjem delu se nalazi centralni stub visok oko 20 m. i širok oko 12 m., a tu su i bigrene kadice koje su nekada bile napunjene vodom po boji i lepoti ukrasa ova dvorana nadmašuje sve ostale i predstavlja najatraktivniji deo pećine. Tu se nalazi i najlepši stub stalagmit visok 12. metara , nazvan kip majke sa detetom. Ceo stalagmit je od crvenog, osim lica majke i deteta koji je od prelepog belog kristala. Ovaj stalagmit je zaštitni znak Resavske pećine. Ovde se mogu naći jako zanimljivi stubovi, jedan od njih podseća na krivi toranj u Pizi, a tu postoji i kip koji je nazvan džamija. Pregredni zid koji odvaja šestu dvoranu takozvanu Bobanovu dvoranu od koncertne, podseća na ćele kulu, na kome je priroda uklesala ukrase u obliku ljudskih lobanja. Šesta dvorana je Bobanova dvorana a dobila je ime po devetogodišnjem dečaku koji je silazio sa speleolozima pri njenom ispitivanju. U ovoj dvorani se nalaze tri izdvojena stalagmita nazvani porodica Tarana. Kroz Bobanovu dvoranu polukružnim izlazom krećemo stazom levo pored centralnog stuba. Šestu i sedmu dvoranu spaja mala galerija nazvana menza. U njoj se nalazi najlepši vodopad od belog kristala. Odavde se ulazi u sedmu dvoranu nazvana koralni kanal u kojoj se može videti nakit jedinstvene forme i lepote nazvan koralima, jer podsećaju na morske korale. Poslednja je osma dvorana. Ime je dobila po speleologu roniocu Kepi. Drugačije se zove i blatna dvorana. I ako je siromašna nakitom a po zidovima se nalaze naslage gline. Iza poslednje osme dvorane nalazi se jedan stalagmit i stalagtit koji rastu jedan prema drugom i koji su nazvani ljubavni sastanak kroz hiljadu godina ili ljubavna čežnja. Ime su dobili po tome što se pretpostavlja da će se za hiljadu godina oni spojiti. Od flore i faune u pečini su zastupljeni mahovina i lišajevi, nastali pod uticajem svetlosti reflektora i slepi miševi koji se mogu već videti na ulazu pećine.

Resavska pećina - galerija slika

Izvor reke Resave i vodopad Veliki Buk

Izvor Veliko vrelo i vodopad Veliki buk nalaze se u podnožju planine Beljanice. Zaštićeni su Uredbom Vlade Republike Srbije 1995. godine, kao Spomenik prirode Lisine koji predstavlja osobenu znamenitost fonda geo nasledja Srbije.

Veliko vrelo pripada malobrojnoj grupi snažnih nekaptiranih kraških izvora i ističe se kao izuzetan primer gravitacionih vrela, dok vodopad predstavlja jedinstvenu pojavu medju akumulativnim bigrenim vodopadima Srbije.

Izvorište sa vodotokom i vodopadom predstavlja geomorfološko-hidrološki kompleks živopisne lepote i vrednosti naučnog, obrazovnog i kulturnog značaja, te predstavlja prirodno dobro nacionalnog ranga.Izvori i vrela u gornjoj Resavi predstavljaju značajnije i njinteresantnije hidrološke objekte. Na planinskim grebenima i visokim kraškim zaravnima i krečnjačkim temenima njih uopšte nema, ali su zato mnogobrojni i raznovrsni u dolinama svih pritoka i sastavnica Resave. Na desetine stalnih izvora izbija u Resavinoj izvorišnoj čelenci ispod kupastih vrhova Male i Velike treste, Velike Bote i Dobiša, natapajući čitav planinski predeo bistrom vodom. Medjutim daleko značajniji i vodom bogatiji izvori javljaju se u klisurama i kanjonima gde se pokazuju pojedinačno ili grupno, izbijajući iz sipra i izmedju blokova ili iz proširenih pukotina. Oni se vodom hrane iz krečnjačke unutrašnjosti ili prestavljaju površinske nastavke podzemnih tokova ponornica. Od svih hidroloških objekata interesantnija su kraška vrela Veliko i Malo vrelo, koja se pojavljuju u supodini vertikalnih krečnjačkih odseka Beljanice duž severnog oboda kotlinice Lisine.Veliko vrelo izbija u vrhu kotline pod vertikalnim odsecima Radoševe pećine. Voda ističe u dnu dugačkog sipara izmedju velikih krečnjačkih blokova u vrhu kratke i plitke dolinice. Nekada su vode velikog vrela pokretale vodenice i valjavice za sukno. Za vreme maksimalne izdašnosti vrelo daje i preko 10 m3 vode u sekundi, u minimumu ono se smanji i tada iz sipara i blokova ističe jedva oko 120 l/s. Predpostavlja se da vrelo hrani podzemna reka koja protiče kroz široke pećinske kanale čiji su izlazni otvori pokriveni oburvanim blokovima i siparskim materijalom.Neposredno od izvora tok velikog vrela ima veliki pad i tekućim plitkim koritom gradi nekoliko manjih kaskada. Oko 300 m. od izvora tok se najpre smiruje da bi se najednom sa prostrane zaravni srušio niz vertikalne litice visoke preko 20. m. Zaravan i njena južna litica sastavljeni su od naslaga bigra koje je još ranije u nekom kišnom periodu nataložilo samo veliko vrelo. Kao i sva kraška vrela bogato je rastopljenim CaCo3.

Nalazi se na oko 150 km. od Beograda, 20 km od Despotovca i manastira Manasije i Ravanice.

Vrelo reke Resave i vodopad Veliki Buk - galerija slika

Manastir Ravanica

Nedaleko od Senja, na maloj zaravni u podnožju Kučajskih planina, na koju se ulazi uzanom klisurom sa bistrom vodom reke Ravanice, okružen strmim i šumovitim planinama, nalazi se manastir Ravanica, prelepa zadužbina srpskog kneza Lazara Hrebeljanovića.
Od samog sela Senja, manastir je udaljen oko 600 m, a od grada Ćuprije oko 12 km, sa kojima je povezan asfaltnim putem. Ovim se putem može dalje nastaviti, kroz živopisnu ravaničku klisuru, za izletište Sisevac, gde se nalazi crkva svetog Sisoja, zatim Senjski Rudnik, Pasuljanske Livade, Ravnu Reku, Resavicu, pa dolinom reke Resave do manastira Manasije, Despotovačke banje, Despotovca i opet se naći u Ćupriju ( zatvoriti krug ), pored koje prolazi autoput Beograd - Niš.
Manastir je podignut 1381. godine, na izmaku poslednje epohe srpskog veka i bio je na čelu spomenika Moravske škole. Crkva posvećena Vaznesenju Hristovom, a podignuta je da primi opštežiče velike larve kao mauzolej, tj. grobna crkva kneza Lazara.
Značaj i smisao Ravanice od podizanja do današnjih dana, bez obzira na uslove u kojima se živelo i radilo u biti je ostao isti - da bude uzorna zajednica duhovnog života, manastir pravoslavnog i svetogorskog tipa, da u sebi prikuplja i neguje i iz sebe rasađuje duhovne vrednosti i dostignuća naroda, da uspostavlja duhovni kontinuitet u istoriji srpskog naroda, preko kneza Lazara još više doprinese čršćem povezivanju srpskog naroda, razvijanju svesti da je bez obzira na granice i međe jedan. Sve ovo, pa i više od toga, Ravanica je sa svojim bratstvom i sestrinstvom više od 6 vekova činila i čini danas. Ona je bila jedno od svetih mesta odakle je poticala i utvrđivala se naša vera, naša pismenost, naša sloboda. Time što je istovremeno i grobna crkva kneza Lazara, njen se značaj samo povećavao.

Spoljašnji izgled manastira

Glavni deo crkve je, spolja gledano, vrlo živopisan. Ima jedno veće i 4 manja kubeta. Zidovi su građeni od naizmeničnih redova tesanika i opeka. Prozori su uokvireni plastičnom ornametikom i svi su dvojni, izuzev jednog trojnog, koji se nalazi na zapadnom zidu crkve, a iznad njega se nalazi jedna divna rozeta.
Manastir je okružen ostatkom grada od 7 kula i odbrambenog zida, a unutar tog okruženja nalazi se današnji konak i drugi objekti manastira. Od kula posebno su interesantni očuvani delovi " kule Miloša Obilića" ( na severozapadu ), i " Kula kneza Lazara " ( severoistočno od konaka), na kojoj se jednoj maloj aspidi vide tragovi fresaka.
Možda je interesantno navesti, šta je pri poseti manastiru 1567. godine, zapisao Marko Antun Pigafeta. U svom opisu on veli: "...Da je kaluđerima zabranjeno da pokazuje telo Lazarevo, već samo jednu ruku, na čijem je jednom prstu bio prsten sa prekrasnim rubinom...".

Unutrašnji izgled - živopis

Živopis Ravanice je prilično oštećen tokom vremena. Freske u gornjim delovima crkve sasvim su propale, sem nekih fragmenata. Od preostalih fresaka izdvaja se ktitorska kompozicija na zapadnom zidu ( knez Lazar i kneginja Milica sa sinovima Stefanom Visokom i Vukom ). Zatim su vredne figure svetih ratnika u severnoj i južnoj pevnici, a iznad njih scene iz Hristovog života i Hristovih čuda, koje ispunjavaju gornje površine zidova. U južnoj pevnici prikazano je " Isceljenje raslabljenog " i " Isceljenje slepog u banji Siloanskoj ". Iznad ovih je " Božićna himna ".

U cenrtalnoj kupoli nalaze se freske 16 starozavetnih proroka, a na zapadnom zidu " Uspenije svete Bogorodice ".
Živopis priprate je iz XVIII veka. Freske u ovom delu verovatno su radili zografi iz Makedonije. U priprati se posebno ističe portret jeromonaha Stefana Daskala, koji je 1718. godine i podigao ovu pripratu i obnovio manastir. Iz XV veka je sačuvana samo ikona svete Bogorodice iznad ulaznih vrata u glavni deo crkve.

Stradanja manastira

Posle Kosovske bitke, a posebno posle pada svih srpskih zemalja u turske ruke, manastir je često uznemiravan, pljačkan i paljen. Po Sečeničkom i Vrhbezničkom letopisu ( J. Šafarik, Pamatki, 1873. str. 77 ) manastir je prvi put stradao 1398. godine. Drugi put se to dogodilo 1436. godine kada je Murat " plenio " Srbe i porušio utvrđenja manastira. Po jednom letopisu iz XVII veka manastir je paljen 1399 godine. Posebno su teška vremena, međutim, nastala posle pada despotovine 1459. godine, pa sve do obnove Pećke patrijaršije. Iz tih vremena, o razaranjima i pljački manastira, ostavio je podatke Arhimandrit Georgije. On je zapisao kako dolaskom Turaka " razorena bi sva zemlja srpska i ne ostade deseti deo naroda. Svi veliki manastiri bili su porobljeni i razoreni. Turci i Tatari razgrabiše sva crkvena bogatstva... Naš manastir razoriše, pokupiše sve srebro i zlato što beše u crkvi, natovariše na 12 kamila i otiđoše".

Anastasije Srbin, pisao je kako su " Turci u to doba mnogo dosađivali monasima manastira Ravanice, kako su ih tukli, čupali im kose i brade tražeći novac i hranu koliko ovi nisu mogli zaraditi ni isprositi. Zbog toga su žitelji Ravanice, trideset monaha, obdan bežali u šumu, a tek s` večeri se vraćali u manastir da obave bogosluženje ".

Takođe je zapisano da je posle pretrpljenog poraza od Srba koji su vojevali uz Austrijsku vojsku ( 1687 - 1688 ) Jegen Osman - Paša, portin odmetnik u jednom zbegu kod manastira Ravanice ( u izvoru Dobranica ) pobio osam do devet stotina duša. Poznati monah Stefan Daskal, zapisao je tih dana kako su hrišćani posle Beograda i drugih Turskih mesta trpeli gonjenja od Turaka.

Tek po obnovi Pećke patrijaršije nastaje period verske tolerancije, pa je pristupljeno obnovi manastira.
Između 1678. i 1690. godine Ravanica je trpela učestala pustošenja, kada je konačno zapustela i mnogi monasi " posečeni ", dok je drugi deo bratstva s` proleća 1690. godine prešao sa Arsenijem Čarnojevićem u Srem, noseći sa sobom mošti kneza Lazara ( Lj. Stojanović, zapis i natpisi, 1895. ). U toj " velikoj seobi Srba" bili su: proiguman Kiril, Jeromonah Visarion, Stefan i pop Filip.

Jedan od njih, monah Stefan Ravaničanin, docnije jeromonah poznat i kao Stefan Daskal, jedini preživeli od Ravaničkog bratstva, vraća se posle 30 godina u manastir. Preduzimljivi Stefan je najpre obnovio crkvu ( 1719 ), a zatim pripratu ( 1721 ).

Stefan je osnovao i prvu školu u ovom kraju, čiji je prvi učitelj bio, zbog čega je dobio i naziv Daskal. Iz te škole je izašao veliki broj sveštenika, koji su bili učitelji i sveštenici u miru, ali i vođe hrabrih četa u borbama za slobodu srpskog naroda. Stefan Daskal je umro 1730. godine.

Prema nekim zabeleškama i hajduk Veljko Petrović je izvesno vreme boravio u manastiru. Sa svojom družinom se tu pričestio pred odlazak u boj za odbranu Krajine od Turaka.

Vraćanje moštiju svetog Kneza Lazara u manastir Ravanicu

Septembra 1989. godine, najzad posle 600 godina, mošti kneza Lazara su vraćene u njegovu zadužbinu - manastir Ravanicu, odakle su odnete pred najezdom Turaka 1690. godine.
Mošti kneza Lazara su prvo smeštene u Budimu, a zatim u Sent Andreji. Tu su Ravanički kaluđeri ostali do 1697. godine, a zatim se spustili do Fruške Gore, gde su dobili opusteli manastir Vrdnik. Tamo su mošti bile sve do 1942. godine. U to vreme taj deo Vojvodine bio je pripojen ustaškoj hrvatskoj državi, a ustaše haraju i pljačkaju Fruškogorske manastire. Zbog toga su kaluđeri mošti kneza Lazara sakrili u jednu malu crkvicu blizu manastira i nazvali je novom Ravanicom.
Sve to je bilo poznato i vlastima u Beogradu, pa je tadašnji predsednik srpske vlade general Milan Nedić zatražio pomoć od Nemaca da se mošti kneza Lazara odnesu na sigurno, u Beograd. Nemci su na to pristali i jedna srpska delegacija, na čijem čelu je bio dr. Radoslav Grujić, poznati crkveni istoričar, u pratnji nemačkih vojnika odlazi u manastir na Frušku goru da preuzme mošti kneza Lazara. Tada su, po noći, kiši i debelom blatu mošti zaprežnim kolima iz skrovite crkvice prenete do nemačkog kamiona i potom do Beograda, gde su smeštene u Sabornu crkvu.
U Sabornoj crkvi mošti kneza Lazara nalazile su se do 1989. godine, do proslave šest vekova od boja na Kosovu, što je bio i povod da se konačno vrate u manastir Ravanicu, ktitorsku zadužbinu kneza Lazara.

Manastir Ravanica - galerija slika

Hotel LUX - Folk Disk Salaš

Mesto gde smo prespavali.

Hotel je izvanredan i na najvišem nivou... Tu mislimo na sam objekat, opremljenost, izgled, higijenu, uslugu. Za svaku pohvalu i preporuku. Posebna zahvalnost vlasniku hotela.

Hotel se nalazi na magistralnom putu Zaječar - Negotin, u mestu Salaš. Nemoguće ga je ne primetiti, a velika bi bila greška, zaobići ga.

LUX Hotel Salaš - galerija slika

Rajačke i Rogljevačke pimnice

Kada je francuske vinograde opustošila bolest pod nazivom filoksera, pre više od jednog veka, Francuzi su krenuli u potragu za novim vinima. Izbor je pao na Rajačke i obližnje Rogljevske pimnice u Negotinskoj krajini. Francuzi su toliko cenili vina iz ovog kraja da su za 50 litara davali zlatnik. Od tog novca, mudri domaćini, dobar deo su ulagali u naslednike školujući ih u inostranstvu. Najpoznatiji među njima bio je general Petar Mišić, komandant slavne Šumadijske divizije, koja je prva probila Solunski front.

Rajačke pimnice nalaze se tridesetak kilometara od Negotina, a na samom ulasku, prva kuća sa desne strane posvećena je generalu Mišiću. Nekada se u ovom kraju vinova loza gajila na 400 hektara i bilo je preko 300 pimnica koje su građene u dalmatinskom stilu. Danas se vinova loza ređe sadi, pa je i ovih kuća mnogo manje nego nekada.

Sedamdesetih godina 19. veka, Krajina se pojavljuje kao izvoznik vina u Francusku, Austrougarsku, Nemačku i Rusiju jer je domaća loza uzgajana na živom pesku, uz obalu Dunava. Austrougarska je sve do 1911. godine imala svoj konzulat preko kojeg je trgovala krajinskim vinima. Božansko piće izvozilo se brodovima preko luke u Radujevcu.

Rajačke pimnice su jedinstveni vinski podrumi, koji su nastali od polovine 18. veka do tridesetih godina prošlog veka. Ukopane su dva metra u zemlju, kako bi temperatura bila uvek ista- priča Miroslav Karamančić iz Rajca.

Svojevrsni grad od tesanog kamena svake godine poseti nekoliko hiljada stranih turista, koji dolaze da degustiraju crna i bela vina. Kuće su u ovom kraju ušorene i povezane ulicama, sokacima i trgovima. Spratovi su pravljeni za boravak radnika u doba berbe ili negovanja vina.

- Rajac, Rogljevo i Smedovac, tri susedna sela bogate vinarske istorije i veoma atraktivnih pimnica, čine poseban deo vinogorja Negotinske krajine. Ovde se uzgajaju najaromatičnija crvena vina, koja su srećan spoj dobre zemlje, puno sunca i nadmorske visine od 150 do 250 metara. Među krajinskim vinima veliki renome imaju crna vina dobijena od prokupca, i gamea. Imaju intenzivnu crvenu boju, prijatnog su ukusa i bukea - napominje Karamančić.

Kad u Rajac stignu turisti, pimnice ožive. Problem su smeštajni kapaciteti, pa stranci većinom odsedaju u obližnjem Negotinu. Ima nagoveštaja da će uskoro ovde nići i jedan hotel sa 120 ležajeva. Domaćini su se, međutim, potrudili da neke kuće preurede u savremeni funkcionalni prostor zadržavajući specifični ambijent. Tu je i čuveni nacionalni restoran "Sveti Trifun", jedinstven po ambijentu, čuvanju tradicije i običajima srpskog domaćina, a naročito po spremanju starih srpskih jela koja se degustiraju uz vina.

- Posle Drugog svetskog rata pimnice su prestale s radom. Kuće su počele da propadaju, a domaćini su sve manje gajili vinovu lozu. Godine 2004, u februaru, na dan Svetog Trifuna, zaštitnika vinara, udruženje "Prozor" ponovo je oživelo ovaj kraj.

Turisti u Rajcu imaju priliku da vide podrume poznatih vinara ovih krajeva. Najstariji vinari među njima su Dušan Perić, Miroljub Stojanović i Žarko Cvetković. U Rogljevu treba posetiti podrum Desimira Ivanovića, koji datira još iz 1861. godine. Bačve su predratne i u njih može da stane oko 3,5 hiljade litara vina.

Rajačke pimnice - galerija slika

Rogljevačke pimnice - galerija slika

Jezero Sovinac

Jezero Sovinac locirano je na par kilometara od mesta Salaš, pored regionalnog puta Zaječar-Negotin. Jezero je nastalo za potrebe navodnjavanja kompleksa PK «Salaš», površine je 15 ha, a dubina jezera dostiže do 12 m.

Jezero predstavlja izvanrednu lokaciju za rekreativni ribolov, pa je svakodnevno posećeno brojnim pecarošima. Jezero je bogato ribom različitih vrsta (šaran, amur, karaš, babuška, bodorka, smuđ, som, bandar, štuka). Pored ribolova, jezero je pogodno i za izletnički i rekreativni turizam, jer je pored njega izgrađen motel sa restoranom, uređena je plaža, izgrađen kamp, tereni za male sportove i uređen je parking prostor.

Jezero Sovinac - galerija slika

Manastir Bukovo

Manastir Bukovo nalazi se na četvrtom kilometru zapadno od varoši Negotin u Krajini, a pored samog druma Zaječar-Negotin. Leži na padini Bratujevačke kose, bogate vodom i bujnom vegetacijom. Manastir je položen na uzvišici tako da se sa njegovog dvorišta vidi cela dolina Negotina sa okolnim selima. Poreklo imena manastira danas se samo može nagađati. Jedni misle da je manastir dobio ime po bukovoj šumi koja okružuje manastir. Drugi kažu, da mu ime potiče od vodene ptice "buka", koje je ovde bilo mnogo u vremenu dok još nije bio isušen negotinski rit.
Sada u manastiru Bukovu nema nikakvih pisanih podataka ni spomenika o njegovom osnovaču. Po predanju Bukovo je zadužbina kralja Milutina s kraja 13. veka. Bukovo bi po tome podigao kralj Milutin posle pobede nad Šišmanom. Sva je verovatnoća da i ova Svetinja spada u broj zadužbina velikoga kralja Milutina.

Osim ovoga predanja, postoji još i to da je osnovač manastira Sveti Nikodim tismanaski. Ovo je moguće stoga što postoje dokazi da je Sveti Nikodim živeo i delao u timočkoj krajini. Do oslobođenja od Turaka, 1833. godine, Bukovo se u pismenim izvorima javlja samo nekoliko puta.
Češće se javlja manastir Blatski (Blacki, Platski). Na jednoj karti iz doba austrijske okupacije (1718-1739) unešen je Blatski (Plazze) južno od Negotina, na sredokraći između Negotina i sela Bukovče. Od ovog manastira nemamo danas nikakvog traga.

Od 1994. godine, manastir Bukovo je po ustroistvu muški opštežiteljni manastir. Crkva manastira Bukovo posvećena je Svetom Nikoli.

Manastir Bukovo - galerija slika

Kanjon reke Vratne

Kanjon reke Vratne nalazi se u Negotinskoj krajini, teško je pristupačan i zbog toga višestruko interesantan. Na relativno malom prostoru, Vratna je izvajala svojevrsne prirodne fenomene naročite lepote, bilo da su u pitanju prerasti, pećine ili sam kanjon ove reke.

Vratna, kao desna pritoka Dunava, izvire na Istočnoj strani planinskog venca Velikog grebena. Nastaje od dva izvorišna kraka - Mastakana i Velike Breze. Od sastavaka, Vratna teče ka istoku i severoistoku, a kod sela Urovice prima, sa leve strane, svoju veliku pritoku Valja Mare, koja izvire kod sela Miroča. Uliva se u Dunav, pet kilometara nizvodno od Brze Palanke. Dužina joj, uključujući i njen izvorišni krak Mastakana, iznosi 26 kilometara. Reljef u slivu Vratne izgrađen je radom talasa jezera koje je postojalo u Vlaško-pontiškom basenu tokom pleocena. Postepenim povlačenjem i spuštanjem, jezero je ostavilo u reljefu, pribrežne terase koje su poređane jedna ispod druge.

Krečnjacka masa, u kojoj je, na dubini od 150 metara, usečen kanjon Vratne, okružena je sa svih strana slojevima plitkog, pokrivenog i zelenog krasa, a police iz perioda donje krede i jure. Strane klisure su strme, na nekim mestima i vertikalne. Zbog dubokog usecanja klisure, podzemna cirkulacija vode je intenzivna. To je omogućilo stvaranje relativno brojnih okapina i pećina.
Stručnjaci se slažu sa stavovima Jovana Cvijića, koji je svojevremeno istraživao ovaj prostor, da je predeo Vratne, usečen u krečnjacima, u davno vreme predstavljao veliku pećinu, sa dužinom glavnog kanala od 150 metara, kroz koju je prolazio rečni tok Vratne. Karakteristična pojava na nizvodnom delu klisure Vratne u to vreme je bilo istovremeno postojanje i površinskog i podzemnog vodenog toka, koji su bili povezani mnogobrojnim ponorima. Podzemni tok bio je stalno aktivan (kao što je i reka Vratna danas), dok je površinski tok postojao samo povremeno, tokom vlažnih perioda godine (kada podzemne šupljine nisu mogle da prime svu količinu vode). Zbog procesa površinske denudacije (snižavanja površine terena), kao i istovremenog povećavanja dimenzija pećinskog kanala, došlo je do poremećaja stabilnosti stenske mase. Usled toga se pećinska tavanica urušila na dužini od oko 100 metara, ostavljajući samo dva karakteristična krečnjačka luka -Malu i Veliku prerast.

Ova dva kamena mosta, svojevrsni prirodni fenomeni, svedoče o silovitim prirodnim procesima u pradavno vreme. Na najužem delu izlaznog dela klisure, oko 200 metara uzvodno od manastira Vratne, iznad hučnog rečnog toka, diže se vitki luk Male prerasti. Njen otvor je visok 34, a sirok 33 metra. Svod stenovite tavanice natkriljuje reku na dužini od 15 metara. Sa unutrašnje strane levog stuba prerasti nalazi se velika okapina. Nizvodno od Male prerasti, sve do ušća Suve reke, u koritu Vratne se smenjuju džinovski lonci i manji vodopadi. Samo korito reke ima izgled uzanog procepa vertikalnih strana.

Velika prerast se nalazi svega 100 metara uzvodno od Male. Otvor prerasti ima oblik tunela dugog 45, a visokog 26 metara. Njegova širina je od 23 do 33 metra. Debljina stene u kamenom luku prerasti je znatna i dostize 30 metara. Na zidovima i tavanici nalazi se veći broj otvora pećinskih kanala. Najveći i najduži pećinski sistem nalazi se u desnom zidu Velike prerasti. To je pravi lavirint kanala u različitim nivoima i visinama. Kanali su dosta strmi, mestimično i vertikalni i svi gravitiraju prema prerasti ili dolini Vratne. Ukupna dužina ispitanih kanala iznosi 305 metara, sa visinskom razlikom od 60 metara.

Pored ove dve postoji i treca, tzv. Suva prerast Ona leži 3 kilometra uzvodno od Velike prerasti, gotovo na samom početku klisure Vratne. Prerast ima oblik tunela dugog 34 metra. Njegov otvor je visok 20 a širok 15 metara. To je impozantni kameni most koji se kao rt uvlači u uklješteni meandar Vratne. Oko 50 metara uzvodno, na desnoj strani korita, nalazi se ponor u kome se gubi, krajem leta, čitav rečni tok Vratne, tako da je nizvodni deo korita potpuno suv. Otuda i ime Suve prerasti. U njenom desnom stubu nalazi se velika okapina, 26 metara iznad rečnog korita, a kako se nezvanično saznaje, pored ove prerasti, pre nekoliko meseci otkrivene su tri manje pećine.
Uzvodno od Velike prerasti, u klisuri Vratne, zapaža se nekoliko manjih pećina, koje se nalaze iznad korita reke. To su Bezimena pećina I i II, Suva i Vodena pećina.
Celom ovom prostoru, posebno obeležje daje manastir Vratna, koji se nalazi na samom izlazu iz klisure, na mestu gde počinje prostrana i široka dolina, sa blagim stranama i pitomim reljefom. Jos uvek nije precizno utvrđeno kada je manastir podignut. Poznati austrijski istraživač Feliks Kanic, zapisao je da je manastir
izgraden 1415. godine, a renoviran 1836. Postoji, ipak, predanje da je
manastir podigao arhiepiskop Nikodim, još u vreme kralja Milutina, krajem XIII ili početkom XIV veka.

S obzirom da je ovo prostor netaknute prirode, kanjon Vratne svojom lepotom i bogatstvom obuzima, ne samo profesionalne istraživače, već i sve iskrene ljubitelje prirode. Vratnu su svojevremeno proučavali Jovan Cvijić, Vladimir Karic, Feliks Kanic. U novije vreme značajna istraživanja su sprovodili dr Dragutin Petrović i dr Dušan Gavrilović, profesori Geografskog fakulteta u Beogradu, da bi poslednjih godina, brojne stručne akcije na torn prostoru, sproveli članovi akademskog speleološko-alpinističkog kluba iz Beograda.

Kanjon Vratne - galerija slika

Podaci, tekstovi i objašnjenja su preuzeti sa interneta.

Autori fotografija i ideje da se napravi ovaj divan putopis: Ana i Maki