...odlomak iz knjige "Iskustvo prošlosti"...

...carska palata iz IV veka...

Gamzigrad je već sredinom XIX veka ocenjen kao veliko i izuzetno značajno arheološko nalazište. Geolozi, istoričari i arheolozi su u to vreme na različite nacine opisivali i tumačili "ostatke jedne od najvelelepnijih građevina prohujalih vremena" koje su uočili na ovom mestu, a Feliks Kanic je svojim crtežima Gamzigrada iz 1860. i 1864. godine želeo sve da uveri da se tu nalazi "jedna od najvećih i najočuvanijih rimskih građevina u Evropi". Krajem XIX veka nekadašnje romantičarsko ushićenje pred razvalinama drevnog grada ustupilo je mesto uzdržanom, strogo racionalnom prosudivanju, pa je Gamzigrad protumačen kao veliki vojni logor (castrum).

Manastir Studenica

Studenica i Hilandar predstavljaju svojevrsno zaokruženje vladarskog dela Nemanjinog, njegov ktitorski vrhunac i hrišćansko savršenstvo. Nemanjinom ktitorskom podvigu pridružuje se delatnost njegovih sinova - Velikog kneza Vukana i Velikog kneza Stefana, ali svakako najveća uloga u dovršavanju manastira i uređenju monaškog života u njoj pripada Rastku, Savi među monasima. Arhitektura, skulptura i živopis studeničkog katilikona ispoljavaju se kao promišljeno ustrojeni znaci kojima se beleži misterija spasenja po Novom Zavetu.

Sveti Sava - Rastko Nemanjić

Cilj jednog ovakvog referata jeste upoznavanje i zbližavanje sa čovekom koji je zadužio celi srpski rod. Zbližavanje sa čovekom kojega slavimo i koga ćemo slaviti. Život i rad svetog Save su ,,uzidani u duhovni razvoj srpskog bića.'' Rastko Nemanjić poznatiji kao Sveti Sava zauzima najznačajnije mesto srpske istorije. Najmlađi sin Stefana Nemanje, velikog srpskog župana, zvao se Rastko. Rodio se 1169. godine i još od detinjstva je pokazivao da je obdaren izvanrednim darovima. Kad mu je bilo 15 godina, otac mu odeli jedan kraj u svojoj državi, gde bi se učio upravljanju, a kad mu je bilo 17 godina, roditelji su već pomišljali i da ga žene, mada je on već počeo misliti kako da se odvoji od sveta i ode u manastir, da se posveti Bogu.

Podignut na grebenu, koji oštrim stenama dospeva do samog Dunava, Golubac svojim zidinama dominira, ne samo desnom obalom, na kojoj je podignut, već i celim okruženjem oko toka Dunava. To je mesto, odakle Dunav počinje da ulazi u đerdapske tesnace. Prema zapadu, pet kilometara uz Dunav od stare utvrde, i danas postoji život u varošici Golubac. Golubac‚ srednjovekovni grad, podignut je kao vojničko utvrđenje na važnom strategijskom mestu. Sa jedne strane kontroliše put koji se prostire zapad-istok, desnom obalom Dunava ( još je Trajanov put išao tuda), dok sa druge strane predstavlja mostobran; tj. sprečava prolaz u pravcu sever-jug. Takvu stratešku tačku primetili su Rimljani. Nedaleko od današnjeg grada, oni su imali svoj kastrum.

Fetislam, Turska srednjevekovna tvrđava!

Značajan spomenik kulture iz bliže prošlosti je tvrđava Fetislam (FEHT-UL-ISLAM, kapija mira). Nalazi se na Dunavu, zapadno od savremenog naselja u Kladovu. Podigli su je Turci posle osvajanja i ovih krajeva Srbije. Utvrđenje čine dve zasebne celine, Mali i Veliki grad, koje su ne samo izgrađene u različitim razdobljima već su se razlikovale po koncepciji gradnje i fortifikacionim odlikama. Mali grad, najpre je izgrađen radi okupljanja vojske za napad i osvajanje grada. Godina izgradnje Malog grada smatra se 1524. godina, s obzirom na to da se u ugarskim izvorima, bez navođenja imena, govori o izgradnji utvrđenja preko puta Severina.

Prošlost Rama
Nije poznato kada je Ram podignut, ali on sigurno spada među najstarije utvrde na ovim prostorima. Najstariji zapis o njemu datiran je u 1128. godinu kada su u njegovoj blizini Vizantinci potukli Mađare. Nakon što su Turci ovladali našim krajevima, okrenuli su se kraljevini Mađarskoj i osvajanju Panonske nizije. U cilju zaštite desne obale Dunava turski sultan Bajazit II (1480-1512) je preradio i ojačao postojeću utvrdu za potrebu borbe vatrenim oružjem, tako da Ram predstavlja jednu od najstarijih artiljerijskih utvrda u Srbiji.